Κυριακή 6 Μαρτίου 2011
Κυριακή 27 Φεβρουαρίου 2011
Φράκο ή φουστανέλα;
Πρέπει να ομολογήσω ότι πολλά από τα σχόλια που γράφτηκαν από πολέμιους της τηλεοπτικής σειράς του «1821» με εντυπωσίασαν με την οξύτητά τους και ενίοτε με την παραποίηση του θεάματος. Ανάλογα με ξάφνιασαν οι διαστρεβλώσεις επιστολογράφων, όπως εκείνη που δημοσιεύτηκε στην «Ελευθεροτυπία» της περασμένης εβδομάδας, η οποία μου απέδωσε –μηδέποτε υπάρξασα– ομιλία σε πανεπιστήμιο της Κωνσταντινουπόλεως, όπου φέρομαι ειπών σε τουρκικό κοινό ότι οι Ελληνες διέπραξαν γενοκτονίες και όχι οι Τούρκοι. Το πάθος του συγγραφέα της επιστολής προφανώς ξεπέρασε τη στοιχειώδη ευθυκρισία. Ή ακόμα το παραλήρημα επιστολογράφου της Πελοποννήσου, ο οποίος διατρέχει αιώνες ιστορίας σαν να είναι ημέρες και καταλήγει στη γνωστή πλέον επωδό του ενόχου για όλες τις αμαρτίες, ΕΛΙΑΜΕΠ. Για τους μηδέποτε αναγνώσαντες οτιδήποτε κυκλοφόρησε από το Ιδρυμα αυτό και τα κατά καιρούς μέλη του Δ.Σ., το ΕΛΙΑΜΕΠ αποτελεί μόνιμο στόχο εκτόνωσης.
Η συζήτηση που ακολούθησε την προβολή του τέταρτου επεισοδίου της σειράς, στις 15 Φεβρουαρίου, υπήρξε για μένα αποκαλυπτική. Η άποψη του Στέλιου Ράμφου είναι ότι οι Νεοέλληνες αντιλαμβάνονται την ταυτότητά τους ως αποτέλεσμα αναφοράς στο συλλογικό τους παρελθόν και ότι αυτό καθιστά προβληματική τη σχέση τους με τον παρόντα χρόνο. Ας μου συγχωρήσει ο κ. Ράμφος τούτη την απόπειρα ερμηνείας της σκέψης του.
Η αντίληψη ενός επαναλαμβανόμενου, σαν τις εποχές, χρόνου εξομοιώνει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Ο καθηλωμένος αυτός χρόνος στερεί τα άτομα από τη δυνατότητα διαχείρισης του παρόντος και τον σχεδιασμό του μέλλοντος. Ετσι επανέρχονται συνεχώς στην αρχική πράξη γέννησης της συλλογικής τους συνείδησης, η οποία συνιστά αμετακίνητη αλήθεια που ουδείς έχει δικαίωμα να αναθεωρήσει. Το ιστορικό παρελθόν, όπως τους δόθηκε από το σχολείο, έγινε πηγή ανατροφοδότησης που δεν επιδέχεται αλλαγές. Ο κ. Ράμφος τοποθέτησε μεγάλο μέρος του ελληνικού προβλήματος εκσυγχρονισμού στην αντίφαση ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, τους οποίους υιοθετήσαμε στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου χάρη στους Φαναριώτες πολιτικούς, και στην έλλειψη της εσωτερικής διεργασίας, που θα επέτρεπε την αφομοίωση των επείσακτων ιδεών. Το νέο κράτος που εισάγεται στην Επίδαυρο σαν ένδυμα από τη Γαλλία, δεν καλύπτει απόλυτα την ντόπια φορεσιά μας από μέσα. Με άλλα λόγια, η ψυχή των περισσότερων δεν συγχρονίστηκε με τους ξένους θεσμούς που επικάθησαν στην κοινωνία. Ο Στέλιος Ράμφος αποδίδει την ασύμπτωτη σχέση με επιλογές του Βυζαντίου όταν προτιμήθηκε το «τουρκικό φακιόλι από την παπική τιάρα». Ο Σωτήρης Ριζάς επισήμανε ότι η επιλογή επιβλήθηκε μάλλον από τη στρατιωτική ισχύ του κατακτητή. Ωστόσο, η επιλογή εκείνη, αλλά και άλλες παλαιότερες, διαμορφώνουν μια αντίληψη ταυτότητας που βρίσκει στην αέναη συλλογική ζωή τα πρότυπα για τη διαμόρφωση της σημερινής μας αυτοσυνειδησίας. Ετσι η έννοια της ατομικότητας και της ατομικής ευθύνης που λανθάνει, διαχέεται στην αδιάκοπη ανακύκλωση της συλλογικότητας της οικογένειας, της φυλής και της ιστορίας. Οι προτεραιότητες αυτές άλλωστε υπονομεύουν την αξιοκρατία στις δημόσιες επιλογές και τη λειτουργία των νόμων γενικότερα. Η έννοια του απρόσωπου χειραφετημένου πολίτη δεν είναι δυνατό να αποκτήσει οντότητα στην κοινότητα αυτή.
Η εξαιρετική ανάλυση του κ. Ράμφου με βοήθησε να κατανοήσω το πάθος των επικριτών της σειράς και των συζητήσεων που ακολουθούν. Είναι φανερό ότι η σειρά αυτή απέδειξε ότι το διακύβευμα δεν είναι απλώς η ορθότητα ή μη της ερμηνείας των γεγονότων μιας άλλης εποχής, ούτε η κολακευτική ή μη παρουσίασή τους, αλλά η ίδια η αμφισβήτηση μιας παγιωμένης αλήθειας, με κεφαλαίο Α, όπως διαμορφώθηκε από την πρωτοβάθμια κιόλας εκπαίδευση.
Η αναψηλάφηση των ιερών και οσίων της Ιστορίας αποτελεί για πολλούς άμεση απειλή αμφισβήτησης της αντίληψης που διατηρούν για τον ίδιο τους τον εαυτό και την ψυχή τους. Αντιλαμβανόμαστε έτσι ότι η εκπομπή αυτή άθελά της θέτει επί τάπητος, όχι μόνο την ιστορία του 1821, αλλά προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία υπέρβασης της καθηλωμένης συνείδησής μας. Και αν δεν αλλάξει η συνείδηση του κάθε πολίτη, η κάθοδός μας θα συνεχίζεται.
* Ο κ. Θάνος Βερέμης είναι αντιπρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Το αδιέξοδο
Είναι προφανές ότι σε λίγο θα φτάσουμε σε ένα αδιέξοδο. Οι Ευρωπαίοι εταίροι μας και το ΔΝΤ βλέπουν ότι το πρόγραμμα στο οποίο συμφωνήσαμε για να πάρουμε τα χρήματα με τα οποία πληρώνονται σήμερα μισθοί και συντάξεις από το Δημόσιο δεν προχωράει. Οι περισσότεροι είχαν ήδη αρχίσει να εκνευρίζονται με την Ελλάδα. Γιατί; Πρώτα απ' όλα γιατί πριν ακόμη κλείσει χρόνος από την εφαρμογή του Mνημονίου, άρχισαν οι πανηγυρικές δηλώσεις των πολιτικών μας οι οποίοι προέβλεπαν επιμήκυνση, μείωση επιτοκίου, επαναγορά του χρέους από την Ελλάδα κ. λπ. Εδραιώθηκε έτσι η αίσθηση πως «οι κουτοπόνηροι Ελληνες πάνε πάλι να μας την φέρουν, πριν κάνουν το 1/3 όσων συμφώνησαν θέλουν να βρουν τρόπο να τους χαρίσουμε κομμάτι του χρέους». Πάνω σε αυτό ήλθε και κάθησε ο «σάλος» από τα 50 δισ. της δημόσιας περιουσίας. Εκεί, πλέον, πίστεψαν ότι δεν είμαστε ιδιαιτέρως σοβαρή χώρα.
Ας προσπαθήσουμε να μπούμε στα παπούτσια των άλλων για μια στιγμή. Δεν είναι λίγα τα λεφτά που μας δάνεισαν ούτε και αμελητέα η αντίδραση των κοινωνιών των δανειστών μας στη διάσωση της Ελλάδος. Και τι βλέπουν; Εναν πρωθυπουργό που το πρωί μιλάει σαν αφοσιωμένος ιεραπόστολος που θέλει την εφαρμογή του Mνημονίου και των σχετικών μεταρρυθμίσεων, το μεσημέρι σαν ηγέτης της Σοσιαλιστικής Διεθνούς που «θα ήθελε να διαδηλώνει μαζί με το πλήθος» και το βράδυ σαν άβουλο αφεντικό απέναντι στους υπουργούς, που είτε δεν κάνουν τη δουλειά τους είτε υπονομεύουν το δικό του πρόγραμμα. Βλέπουν μια αξιωματική αντιπολίτευση που, με λίγες εξαιρέσεις, λαϊκίζει και πιστεύει ότι το τσουνάμι της λαϊκής οργής θα την φέρει στην εξουσία. Πώς, με ποιον, με τι πρόγραμμα, συνιστούν αναπάντητα ερωτήματα. Οι ξένοι, όμως, υπενθυμίζουν, και δεν έχουν άδικο, πως η περίπτωση της Αργεντινής έδειξε ότι εύκολα έρχεται κάποιος στην ηγεσία της χώρας κατεβάζοντας τους νοικοκύρηδες στους δρόμους με κατσαρόλες, αλλά εξίσου εύκολα φεύγει με ελικόπτερο όταν αναγκάσει τον λαό να πιει το ίδιο φαρμάκι... Βλέπουν ακόμη μια Aριστερά και συνδικάτα που ζουν σε έναν άλλο κόσμο και Mέσα Eνημέρωσης που λαϊκίζουν πέραν κάθε λογικής. Λογικό, λοιπόν, δεν είναι να αρχίσουν να ανησυχούν για τα λεφτά τους;
Τώρα περιμένουν να δουν αν ο κ. Παπανδρέου και η κυβέρνησή του θα σοβαρευθούν και θα εφαρμόσουν την αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία και τις μεταρρυθμίσεις. Δεν υπάρχει περίπτωση να κάνουν στον κ. Παπανδρέου ή σε... εμάς όλους, τέλος πάντων, «κάποιο μεγάλο δώρο» γιατί απλά θεωρούν ότι είναι πάρα πολύ νωρίς για κάτι τέτοιο. Οπως έλεγε χαρακτηριστικά Δυτικός διπλωμάτης, «καταλαβαίνω γιατί ο κ. Παπανδρέου μιλάει για φως στο τέλος του τούνελ, αλλά πρώτον, πού το βλέπει και δεύτερον, καλά θα κάνει να εξηγήσει στους ψηφοφόρους πόσο πολύ θα αργήσουν να το δουν».
Τα πράγματα είναι δύσκολα και όπως θα έλεγε κάποιος φλεγματικός Βρετανός, «θα χειροτερέψουν πολύ πριν βελτιωθούν». Το κακό είναι ότι η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων υπουργών αλλά και της κοινής γνώμης, δεν έχει ιδέα για το πού πραγματικά βρίσκεται η χώρα. Και γι' αυτό το επικείμενο σοκ θα είναι απρόσμενο και άρα καταλυτικό για το τι θα ακολουθήσει.
Σάββατο 26 Φεβρουαρίου 2011
Υπολογίστε ξανά το κόστος ζωής
Υπάρχουν εκείνοι που γκρινιάζουν συνεχώς. Κατηγορούν τους πάντες (κυρίως τους πολιτικούς) για όσα λάθη έχουν γίνει. Εχουν δίκαιο σε πολλά, αλλά έχουν άδικο στο κυρίως ζήτημα: διανύουμε μια μεγάλη, σοβαρή και βαθύτατη κρίση. Ομως, αυτό που μας συμβαίνει είναι εξαιρετικό. Το εργαλείο δουλειάς που διαθέτει κάθε κράτος, κοινωνία, επιχείρηση, νοικοκυριό, έχει σπάσει. Δεν λειτουργεί! Πρέπει λοιπόν να συναρμολογήσουμε, χρησιμοποιώντας τα υλικά που μας διαθέτουν οι υπάρχοντες μηχανισμοί, ένα νέο εργαλείο. Το Μνημόνιο δεν είναι το νέο εργαλείο. Είναι το ταμείο που μας δίνει τον χρόνο να στήσουμε τους νέους μηχανισμούς.
Τι πρέπει να κάνουμε; Πολύ απλά, να επανεξετάσουμε ολόκληρο τον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα χρήματά μας. Βάλτε, κατ’ αρχήν συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα. Αποφασίστε και συζητήστε με όλους εκείνους που συμμετέχουν στα προσωπικά σας οικονομικά για τον χρόνο που θα απαιτήσουν οι σημαντικές αλλαγές. Για παράδειγμα, μπορείτε αμέσως να αρχίσετε να χρησιμοποιείτε τα δημόσια μεταφορικά μέσα αντί του Ι.Χ., χρειάζεστε όμως χρόνο για να ταιριάξετε τους χρόνους σας. Σε γενικές γραμμές, μια τόσο σημαντική αλλαγή δεν γίνεται σε διάστημα μικρότερο των 12-16 εβδομάδων. Είναι όμως σωστό ότι πρέπει να βιαστείτε. Οι αμέσως επόμενοι μήνες θα είναι από τους δυσκολότερους. Κάπου μεταξύ των αρχών του έτους και τον Οκτώβριο, θα βρεθούμε στον πάτο του βαρελιού. Ισως να έχουμε ήδη πέσει ώς εκεί. Αν αυτό έχει συμβεί, τότε οι επόμενοι μήνες θα καταστήσουν έκδηλο αυτό το άσχημο συναίσθημα ότι σερνόμαστε και τίποτε καλό δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Σκεφθείτε ότι είναι καλύτερο να «σερνόμαστε» στον πάτο, παρά να βυθιζόμαστε συνεχώς.
Το να κόψετε τα πάντα, δεν είναι η σωστή λύση. Οι περισσότεροι από εμάς ιδιαίτερα όσοι εργαζόμαστε σε ανταγωνιστικό περιβάλλον, πρέπει να παραμείνουμε δημιουργικοί, με πολλή όρεξη για δουλειά και να βελτιώσουμε τις αποδόσεις μας. Κι επειδή είναι σχεδόν αδύνατο να δουλέψεις περισσότερες ώρες όταν έχεις περάσει τις δέκα, όσο δύσκολο είναι να αυξήσεις τους πελάτες σου όταν οι πωλήσεις πέφτουν κάθετα, ας προσπαθήσουμε να επανυπολογίσουμε τα έξοδά μας.
Ο άλλος βασικός υπολογισμός αφορά την καλύτερη αξιοποίηση όσων έχουμε. Να περιορίσουμε και να ελέγξουμε τους κινδύνους που έχουμε αναλάβει. Να βελτιώσουμε τις αποδόσεις παλαιότερων επενδύσεων και κάθε περιουσιακού στοιχείου. Να επιλέξουμε προσεκτικά (νέους) κανόνες συμπεριφοράς στην κατανάλωσή μας και να είμαστε αυστηροί στην τήρησή τους, ώστε να καταφέρνουμε μια, έστω μικρή αρχικώς, αποταμίευση.
Ακόμη κι αν διορθωθεί το ελληνικό «μας» πρόβλημα, ο κόσμος γύρω μας έχει αλλάξει. Η κρίση θα κρατήσει αρκετά χρόνια, ακόμη κι αν γυρίσουμε σε θετικούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ. Ο νέος κόσμος απαιτεί έναν συνεχώς καλύτερο επανυπολογισμό του κόστους της ζωής μας. Οχι μόνον της τρέχουσας. Αλλά και εκείνης που θέλουμε να έχουμε ύστερα από περισσότερα (ή λιγότερα για κάποιους) χρόνια. Κανείς πλέον δεν μπορεί να εμπιστευτεί τις τύχες του στο κράτος. Πρέπει να αντέξουν οι πλάτες μας, άρα πρέπει να φροντίσουμε το σαμάρι. Δεν έχουμε άλλη επιλογή!
Τα κακουργήματα του συστήματος
O ταξιτζής στον δρόμο προς το αεροδρόμιο ήταν οργισμένος με όλους και για όλα. Βλασφημούσε την κίνηση· «που πάνε όλοι αυτοί τέτοια ώρα;». Εβριζε τις γυναίκες οδηγούς, «δεν φταίει αυτή, ο άνδρας που της αγόρασε το αυτοκίνητο, φταίει» (και το «άνδρας» με τη χαρακτηριστική νεοελληνική βρισιά που δεν γράφεται). Θυμήθηκε ότι κάποιοι του τράκαραν το άλλο αυτοκίνητο που είχε παρκαρισμένο και «τα γαϊδούρια δεν άφησαν ούτε ένα σημείωμα». Τα έσουρε τους τροχονόμους που πάντα δίνουν τη σειρά μας στους άλλους· «κάποιος μεγάλος θα περνάει». Και φυσικά τα είχε με τους πολιτικούς, «που μας έφεραν σ’ αυτό το χάλι και μας έμαθαν να λειτουργούμε έτσι, σαν ζώα». Από την πολλή στενοχώρια για όλα τα κακώς κείμενα που παρατηρούσε κι έβριζε, άναψε τσιγάρο, παρά το μεγαλόπρεπο σήμα απαγόρευσης που μάλλον ο ίδιος κολλήσει στο ταμπλό του αυτοκινήτου. Στην ερώτηση «αν το τσιγάρο επιτρέπεται στα ταξί», προθυμοποιήθηκε –«αν σ’ ενοχλεί, φιλαράκι»– να το σβήσει. Απάντησα αρνητικά, αλλά επέμενα στην ερώτηση «επιτρέπεται;». «Οχι, βρε αδελφέ! Αλλά ποιος θα σε ελέγξει;».
Ηξερε ότι το τσιγάρο είναι επιβλαβές για την υγεία του, αλλά κατά δήλωσή του δεν μπορούσε να το κόψει. «Αφού μας έκαναν πρώτα να το συνηθίσουμε, τώρα μας ζητούν να το κόψουμε. Δεν πάν’ να...».
Τον ρώτησα «ποιοι φταίνε και γι’ αυτό». «Το σύστημα» ήταν η πρώτη απάντηση, αλλά με την κουβέντα το σύστημα εξειδικεύτηκε στους φίλους της εφηβείας και στις πολυεθνικές. «Ειδικά αυτές έκαναν μεγάλη προπαγάνδα με τις διαφημίσεις. Εμείς, παιδάκια χωρίς μυαλό ήμασταν. Τι ξέραμε; Το ξεκινήσαμε και άντε τώρα να το κόψουμε... Κόβεται το ρημάδι; Δεν κόβεται...».
Στην παρατήρηση ότι τα τελευταία χρόνια η μόνη «προπαγάνδα» που υπάρχει είναι η αντίθετη και αφού το άρχισε λόγω προπαγάνδας μπορεί και να το κόψει λόγω αυτής, απάντησε ότι πλέον δεν υπάρχει ελπίδα. «Ασ’ τα, φιλαράκι. Με το τσιγάρο στόμα θα πεθάνουμε».
Κάπως έτσι πορευόμαστε. Ως έθνος των αθώων, καπνίζοντας και βρίζοντας. Πρωτίστως το «σύστημα», κατόπιν τους πολιτικούς και πάντα τις πολυεθνικές. Δεν υπάρχει ατομική ευθύνη παρά μόνο στρεβλές ατομικές ελευθερίες· «ποιοι είναι αυτοί που θα μου απαγορεύσουν να κάνω ένα τσιγάρο με το ποτό μου; Σε δικτατορία ζούμε;». Εκοψε την απόδειξη βρίζοντας και πάλι – «εμένα ποιος θα μου πληρώσει τον λογιστή που πρέπει να βάλω για τα βιβλία;».
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)